Begin een rijke leesomgeving in de mediatheek

Een school zonder bibliotheek is eigenlijk niet compleet, vindt Daan Beeke, specialist voortgezet onderwijs bij Stichting Lezen. “Zonder bibliotheek mis je het hart van de school.” Toch neemt het aantal schoolbibliotheken in het voortgezet onderwijs af. Precies op het moment dat in de nieuwe kerndoelen Nederlands de rijke taal- en leesomgeving nadrukkelijk centraal staat.

Stichting Lezen trok aan de bel en sloot zich aan bij het IFLA-UNESCO Schoolbibliotheek Manifest. De organisatie nam ook het initiatief om anderen op te roepen dit manifest te ondertekenen. “Het is voor ons een speerpunt om het belang van de schoolbibliotheek en mediatheek duidelijk te maken”, vertelt Beeke. “Niet alleen omdat wij dat zelf vinden, maar ook omdat je in de nieuwe kerndoelen en in de nieuwe eindtermen ziet dat een rijke leesomgeving heel belangrijk wordt geacht. Dan moet er in de school iets te kiezen en te ontdekken zijn.”

In het manifest wordt een duidelijke koppeling gemaakt tussen mediatheken en informatievoorziening. “Het gaat om een brede, inclusieve informatiebron waar leerlingen toegang toe moeten hebben. Het manifest maakt duidelijk dat dit een recht is, geen luxe. Iedereen zou op school toegang moeten hebben tot een open bibliotheek.”

Safe space

Uit onderzoek van Stichting Lezen blijkt dat het aantal mediatheken jaar na jaar afneemt. “Als die verdwijnen, bestaat de kans dat kinderen nooit in aanraking komen met boeken. Scholen met een goede mediatheek zien hun resultaten verbeteren in combinatie met goed leesbeleid en hebben daarnaast baat bij een rustige plek waar leerlingen kunnen studeren, informatie en literatuur kunnen vinden en hulp krijgen bij het zoeken. Een plek waar ze gezien worden en stoom kunnen afblazen. Een goede bibliotheek is een safe space in de school.”
Ook is er een link met de nieuwe kerndoelen. Beeke wijst op kerndoel 1A voor de onderbouw van het vo: de school zorgt voor een rijke taal- en leesomgeving. “Daar staat onder andere dat de school een veelzijdig en actueel aanbod van jeugd- en young adultliteratuur biedt, binnen een vaste leesroutine, en dat leesmotivatie gestimuleerd wordt. Al die elementen kun je laten samenkomen in een goede mediatheek of school-bibliotheek.”

Kundige professional

Volgens hem is het vrijwel onmogelijk om zo’n omgeving te creëren zonder een kundige professional. “Je hebt iemand nodig die weet wat een goede collectie is, die met jongeren kan omgaan, leesadvies kan geven, maar ook kan helpen bij zoekvaardigheden en digitale vaardigheden. Een mediatheek is niet alleen een ruimte met boeken. Het gaat om die combinatie van collectie, expertise en inbedding in het schoolbeleid.”

Beeke is zeker niet tegen digitale middelen, maar ziet beperkingen. “Een goede digitale lezer is een lezer die ook offline goed kan lezen. Je hebt extreem goede leesvaardigheid nodig om digitale bronnen op waarde te kunnen schatten. Om in te schatten of wat je leest enig waarheidsgehalte heeft.”

Papieren boeken hebben daarom een niet te vervangen waarde. “Een lange tekst lezen op een scherm is minder aantrekkelijk dan uit een boek, dat weten we uit onderzoek. En om die concentratie en die leesroutine te oefenen, werkt papier beter. Daar komt bij dat een mooie schoolbibliotheek, liefst centraal in de school, ook iets uitstraalt. De school  wordt een instituut waar je studeert, waar het normaal is om over boeken te praten, waar lezen belangrijk is.”

Elke school een schoolbibliotheek

Dat staat inmiddels ook in het beleidsplan van Stichting Lezen. “Ons ideaal is: elke school een schoolbibliotheek met mediathecaris”, zegt Beeke. ‘”We willen bijdragen aan de totstandkoming van een opleiding tot mediathecaris. We werken aan een bewustwordings-campagne richting docenten, schoolleiders en schoolbesturen. De Nationale Mediatheek Trofee hebben we vernieuwd en verbeterd. En we voeren lobby in Den Haag, zodat landelijk beleid ook nóg beter bijdraagt. In een latere fase willen we scholen die wel willen maar niet weten hoe, praktisch gaan helpen.”

Voor schoolleiders en hun teams is er alle reden om in gesprek te gaan over de mediatheek, weet Beeke. “Probeer de mediatheek een plek te geven in het beleid, bijvoorbeeld via een taal- of leesteam. Via de leesscan op lezeninhetvo.nl kun je eenvoudig nagaan hoe het gesteld is met je leesbeleid. En als dat allemaal nog een stap te ver is, begin dan in elk geval met lezen en boeken een belangrijke plek geven in het curriculum. Dat kan ook met veel boeken in de klas.”

Samenwerking met de openbare bibliotheek is daarbij onmisbaar. “De openbare bibliotheek is de eerste organisatie waar je heen kunt gaan. Via het programma de Bibliotheek op school kunnen boeken de school in komen en kan een leesmediaconsulent meewerken aan goed leesbeleid. Daar komt de komende jaren extra geld voor vrij. Vmbo-, havo- en vwo-scholen kunnen er gebruik van maken.

Meer weten over het manifest of benieuwd naar het programma de Bibliotheek op school?

Nationale Mediatheek Trofee

Wie wint de Mediatheek Trofee?

Maak kans op de eerste prijs, €1.000,- aan nieuwe boeken en een professionele video van jullie mediatheek. Stichting Lezen en Springlezend zijn op zoek naar de beste schoolbibliotheken en mediatheken van het land. Wordt jouw school één van de genomineerden?
Ga naar https://springlezend.nl/mediatheek/ om mee te doen.