Boekrecensie: Het ABC van motivatie in het onderwijs

Titel: Het ABC van motivatie in onderwijs
Schrijver: Maarten Vansteenkiste & Bart Soenens
Uitgeverij: Lannoo Campus
Bladzijdes: 433        
Thema: Motivatie

In het onderwijs willen we dat leerlingen leren én dat ze zich goed voelen op school. Om beide doelen te bereiken, is een motiverend klimaat noodzakelijk. In de praktijk zijn veel leraren zoekende om hun motiverende opdracht zo goed mogelijk in te vullen. Soms moeten ze daarbij trekken en sleuren. Motiveren wordt dan ‘moet’-iveren.

Volgens de zelfdeterminatietheorie vormen ABC-ervaringen – Autonomie, verBondenheid en Competentie – het fundament voor duurzame motivatie. Als leraren systematisch aandacht schenken aan dit ABC, worden excellentie en welzijn met elkaar verzoend. 

Deze superhandige hulpbron begint met de vraag: Bestaat er een universeel motivatierecept? Leraren en leerlingen beïnvloeden elkaar voortdurend, waardoor ze in een positieve of negatieve spiraal terechtkomen. Bepaalde leraarstijlen zijn zeker ABC-ondersteunend en motiverend. Via een link naar een website kun je jouw leraarstijl ontdekken. 

Het boek bestaat uit drie delen en zestien hoofdstukken. Na ieder deel is er lijstje met korte, puntsgewijze ‘take-home’-boodschappen. 

Het eerste deel behandelt het psychologische basisbehoeften van leerlingen: het ABC-fundament. Leerlingen willen van nature graag zelf keuzes maken, hechte vriendschappen ontwikkelen, beter worden en zich ontwikkelen. Aan leraren de taak om veiligheid te bieden, te werken aan het groepsgevoel en te zorgen voor voldoende nieuwe leerstof en werkvormen. Ook de verschillende soorten motivatie worden in dit deel uitgewerkt.

In het tweede gedeelte wordt ingegaan op de grondhouding van een ABC-ondersteunende leraarstijl. De grondhouding van autonomie-ondersteuning ligt bij nieuwsgierigheid en openheid. Als je een nieuwsgierige grondhouding hebt, vind je beter aansluiting bij je leerlingen. Probeer bewust te denken vanuit het perspectief van je leerlingen. Bij verbondenheid staat de relatie en zorgzaamheid centraal. Wees vooral jezelf en authentiek. Vertrouwen staat centraal bij competentie-ondersteuning. Wees procesgericht en vertrouwensvol naar je leerlingen toe. Zo worden fouten voor hen leerkansen. 

Het laatste deel heet Het leraarkompas: de gids voor de onderwijspraktijk. Op basis van je intuïtie bouw je als leraar, met vallen en opstaan, ervaring op over hoe je leerlingen het beste kunt motiveren. Met het leraarkompas leer je welke motiverende en demotiverende stijlen zich ten opzichte van elkaar verhouden. Het leraarkompas leert je met open vizier kijken en kun je zo gebruiken als reflectietool. 

Dit boek is een aanrader voor iedere leraar, beginnend of ervaren, die worstelt met de motivatie van een of enkele leerlingen. Het geeft je handvatten vanuit praktijkvoorbeelden en leert je ook vanuit jezelf te kijken. Wat kun jij anders doen om het tij te keren?