Burgerschap in de praktijk: open je wereld in het Joods Cultureel Kwartier

Burgerschap gaat over grote en ingewikkelde thema’s als vrijheid, gelijkwaardigheid, identiteit, discriminatie, respect en onrecht. Hoe maak je zulke begrippen tastbaar voor leerlingen die nog midden in hun eigen zoektocht naar zichzelf zitten? Het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam biedt daar een bijzondere leeromgeving voor. Op vier historische locaties in het centrum, elk met een ­eigen invalshoek, ontdekken leerlingen hoe geschiedenis, cultuur en actuele vraagstukken met elkaar verweven zijn.

Het Joods Cultureel Kwartier (JCK) brengt met speciale onderwijsprogramma’s leerlingen vanaf groep 3 van de basisschool tot en met eindexamenleerlingen van het voortgezet onderwijs op interactieve wijze in contact met ándere verhalen en ándere perspectieven. Leerlingen komen niet alleen meer te weten over de Joodse geschiedenis, cultuur en religie, maar gaan ook bewuster nadenken over hun eigen kijk op vrijheid, identiteit en samenleven. Juist nu, in een tijd waarin vooroordelen, polarisatie en desinformatie ons dagelijks nieuws beheersen, zijn zulke ervaringen op jonge leeftijd enorm waardevol. De onderwijsprogramma’s van het JCK sluiten goed aan bij de definitieve conceptkerndoelen burgerschap (zie elders in deze PrimaOnderwijs), maar ook bij vakken als geschiedenis, maatschappijleer en levensbeschouwing.

Leren met I ASK

In een samenleving waarin het steeds lastiger lijkt om begrip op te brengen voor elkaars perspectieven, biedt het Joods Cultureel Kwartier een leerervaring die verder gaat dan kennisoverdracht. Een belangrijke rode draad in de onderwijsprogramma’s van het JCK is de I ASK-methode. Deze praktische aanpak geeft museumdocenten handvatten om leerlingen uit te nodigen zich open te stellen voor wat nieuw of onbekend is, en om aandacht te hebben voor de perspectieven die leerlingen inbrengen. Zo worden leerlingen actief betrokken bij het thema en krijgen ze de ruimte om ook hun eigen ideeën en vragen te verkennen.

In de praktijk blijkt I ASK een krachtig instrument, juist bij gevoelige en complexe thema’s zoals discriminatie, antisemitisme, migratie en actuele maatschappelijke vraagstukken.

Vier locaties

Het Joods Cultureel Kwartier bestaat uit vier locaties. De vier locaties bieden onderwijsprogramma’s over cultuur en geloof, maar ook over de Holocaust en herdenken. Elke plek vertelt een eigen verhaal, dat uitnodigt tot verdieping en reflectie.

1. Portugese Synagoge

In deze monumentale synagoge (Joods gebedshuis) midden in Amsterdam ervaren leerlingen hoe Joden die eeuwen geleden uit Portugal en Spanje vluchtten, in Nederland een nieuw thuis vonden. Tijdens de Tablettour (vo) of Gebedshuizentour (po groep 6 t/m 8 en onderbouw vo) onderzoeken leerlingen het gebouw, symbolen en rituelen en vergelijken die met hun eigen tradities.

2. Nationaal Holocaustmuseum

Wat gebeurde er in Nederland tijdens de Jodenvervolging? Aan de hand van een interactieve tour maakt het Nationaal Holocaustmuseum de geschiedenis concreet en menselijk. Leerlingen verdiepen zich in thema’s als onderduiken en anti-Joodse maatregelen, ontdekken de persoonlijke verhalen achter voorwerpen en documenten, en denken na over de betekenis van deze geschiedenis voor het heden. Helene Kroon, docent geschiedenis en maatschappijleer op het GSR Rotterdam, bezocht met haar leerlingen het Nationaal Holocaustmuseum. Ze vertelt: “Leerlingen waren diep onder de indruk van de persoonlijke verhalen van de gidsen. De jongens en meiden klaagden tegen me dat ze te weinig tijd hadden om alle opdrachten in het museum te doen. Wie leerlingen een beetje kent, weet dat dit heel wat zegt!”

3. Hollandsche Schouwburg

Een plek die van een theater veranderde in een verzamelplaats voor deportaties. Hier leren leerlingen wat er gebeurde met de tienduizenden Joden die tijdens de oorlog in de Hollandsche Schouwburg gevangen zaten, en met de kinderen die uit de naast­gelegen crèche wisten te ontsnappen. De programma’s Denk aan mij (po groep 8 en vmbo klas 1, 2) en Redding uit de Crèche (po groep 7, 8) verbinden geschiedenis met creativiteit en herdenken. Leerlingen onderzoeken persoonlijke verhalen, maken eigen kunstwerken en bespreken de waarde van herdenken.

4. Joods Museum & Joods Museum junior

Leerlingen leren over Joods leven, religie en cultuur, en leggen verbanden met hun eigen achtergrond en samenleving. In Wat is Joods?! stappen leerlingen (po groep 3 t/m 8) letterlijk binnen bij een Joodse familie en ontdekken ze gebruiken, feestdagen en tradities. In het Joods Museum onderzoeken leerlingen van het voortgezet onderwijs vier eeuwen Joodse geschiedenis in Nederland. Daarbij leggen ze verbanden tussen migratie toen en nu, en reflecteren ze op wat het betekent om als minderheid een plek te vinden in de samenleving. 

Praktische informatie

Het Joods Cultureel Kwartier biedt programma’s voor zowel basisonderwijs (vanaf groep 3) als voortgezet onderwijs. De kosten van een bezoek liggen tussen de € 200 en € 350 per groep (30 leerlingen), afhankelijk van het programma. Betalen kan ook met het CJP Cultuurkaartbudget. Je kunt programma’s en locaties combineren. Heb je hulp nodig bij het samenstellen van een geschikt programma voor jouw leerlingen? Neem contact op via: https://jck.nl/voor-scholen
Heb je vragen, mail naar: service@jck.nl