De Pedagogische Wijk als beweging rond opgroeien

Na schooltijd blijven ze hangen. Op straat, bij een jongerencentrum, soms nog even op het schoolplein. Kinderen en jongeren die liever nog ergens anders zijn dan thuis, laten iets zien van de wereld waarin ze opgroeien.  

In Arnhem-Oost kijken ze juist naar dit soort momenten. Wat maakt dat een kind liever buiten blijft? Wat zegt dat over de omgeving waarin het opgroeit? Daar begint de Pedagogische Wijk. Geen programma met een einddatum, maar een beweging die uitgaat van een ander vertrekpunt: opgroeien gebeurt in samenhang. 

‘Een kind is niet alleen van zijn ouders’ 

Kinderen groeien op tussen mensen. Thuis, op school en in de wijk. Wat ze daar meemaken, werkt door in hoe ze leren, zich gedragen en naar zichzelf kijken. Burgemeester Ahmed Marcouch, tevens voorzitter van het Nationaal Programma Arnhem-Oost, herkent dat vanuit zijn eigen jeugd. In de buurt waar hij opgroeide, hield opvoeden niet op bij de voordeur. Een leraar sprak je ook buiten school aan. Buren keken mee. Volwassenen voelden zich betrokken. “De mensen met wie je omgaat, vormen je”, zegt hij. 
In veel stedelijke wijken zijn die werelden uit elkaar gegroeid. Thuis, school en straat functioneren langs elkaar op. Dat heeft gevolgen voor kinderen en jongeren. In Arnhem-Oost proberen ze die werelden opnieuw met elkaar te verbinden. Burgemeester Marcouch: “Een kind is niet alleen van zijn ouders. We zijn ergens kwijtgeraakt dat we samen verantwoordelijk zijn voor hoe kinderen opgroeien.” 

Kijken naar de context

De Pedagogische Wijk vertrekt vanuit de omgeving van het kind en de jongere. Ouders, verzorgers, scholen, jongerenwerk, zorg en veiligheid vormen samen het netwerk waarin ze opgroeien. Als je er op die manier naar kijkt, dan verandert hoe situaties worden geduid. Gedrag krijgt betekenis wanneer je de context kent. De burgemeester noemt jongens van twaalf of dertien jaar oud die met cocaïnebolletjes op straat worden aangetroffen. “Die jongens doen dat niet alleen uit bravoure. Ze zeggen: mijn moeder heeft schulden. Als ik een paar weken deal, kan ik dat oplossen.” 
Zo’n verhaal laat zien wat er onder gedrag ligt. Het vraagt om een reactie die verder kijkt dan het moment zelf. Ook Monaïm Benrida, directeur van het Nationaal Programma Arnhem-Oost, ziet hoe belangrijk dat perspectief is. In Arnhem-Oost ontstond ruimte om anders te werken. “We hebben een plek gecreëerd tussen de instituties”, zegt hij. “Een ruimte waar mensen elkaar ontmoeten en initiatief nemen.” 

Meer ademruimte

Die beweging laat zich zien in kleine, concrete situaties. Moeders die elkaar ondersteunen. Inwoners die activiteiten opzetten voor kinderen. Jongeren die leren spreken, debatteren en hun mening onder woorden brengen. Voor gezinnen betekent dat vaak iets praktisch. Kinderen doen mee aan activiteiten of blijven langer op school. Voor ouders ontstaat daardoor ruimte om stappen te zetten. Monaïm ziet wat dat doet: “Een kind dat extra uren op school zit of meedoet aan een initiatief in de wijk, krijgt meer kansen om zich te ontwikkelen. Voor een ouder kan dat net genoeg ademruimte geven.” Wat begint als iets kleins, werkt door op meerdere plekken tegelijk.

Veiligheid als basis

Een kind ontwikkelt zich wanneer de omgeving veiligheid biedt. Dat begint vroeg, in de eerste levens-jaren, en loopt door in de schooltijd en de adolescentie. De Pedagogische Wijk kijkt daarom naar het hele ontwikkelpad van kinderen en jongeren. Van de periode vóór de geboorte tot het moment waarop zij zelfstandig hun weg vinden. In elke fase spelen andere vragen. Hechting, leren, identiteit en toekomstperspectief bouwen op elkaar voort. Wat eerder gebeurt, werkt later door. Die lange lijn helpt om eerder te zien waar iets vastloopt en om ondersteuning beter te laten aansluiten.

Een beweging die zichtbaar wordt 

De resultaten van de aanpak laten zich nog niet volledig vangen in harde conclusies, aldus burgemeester Marcouch  en Monaïm. Maar langzaam krijgen de wijken in Arnhem-Oost meer lucht. “Meer kinderen en jongeren doen mee aan activiteiten. Nieuwe vaardig-heden worden zichtbaar. Het vertrouwen onder inwoners groeit.” Ook bij professionals verandert er iets. Zij krijgen meer ruimte om aan te sluiten bij wat er nodig is in het dagelijks leven van gezinnen. “Mensen ervaren meer werkplezier omdat ze het gevoel hebben dat ze echt verschil kunnen maken”, aldus Monaïm. Wat in Arnhem-Oost gebeurt, laat zien wat er

ontstaat wanneer een wijk zich actief rond opgroeien organiseert. Verbindingen versterken, samenhang aanbrengen en verantwoordelijkheid delen krijgen 
daar concreet vorm. 

Meer weten over de Pedagogische Wijk? 
De Pedagogische Wijk is een beweging die zich blijft ontwikkelen. In het magazine over de Pedagogische Wijk wordt zichtbaar hoe deze aanpak in de praktijk vorm krijgt, met verhalen van kinderen, ouders en professionals. Vraag het magazine aan en ontdek hoe Arnhem-Oost werkt aan een omgeving waarin opgroeien weer een gezamenlijke verantwoordelijkheid is.