Debatteren als pijler van burgerschapsonderwijs

Kinderen vanaf 10 jaar leren al debatteren op basisschool het Mozaïek in Arnhem. Vijf keer werd de school Nederlands kampioen op een debattoernooi. “Tijdens een wedstrijd debatteerden ze over de stelling ‘Kinderen mogen hun eigen bedtijd bepalen’. Eén van onze leerlingen wist dit te onderbouwen met een wetenschappelijk medisch-biologisch argument, waar ik nog nooit van had gehoord. Ik zat echt met mijn oren te klapperen.”

Debatteren is een belangrijke pijler van burgerschapsonderwijs op het Mozaïek. Waarom heeft de school daarvoor gekozen? Conny Ettema, leerkracht van groep 8 en debattrainer, was aanjager hiervan. In 2004 werd zij verrast door sommige reacties van leerlingen na de moord op Theo van Gogh. “Oh, kun je ook zo denken? dacht ik. Ik realiseerde me hoe belangrijk het is om kinderen bij te brengen wat vrijheid van meningsuiting is in een democratie. 
Niet iedereen denkt zoals jij, maar die mening mag er wel zijn. In een samenleving moet jij je kunnen inleven in de ander, dat geldt voor iedereen, ook voor mij.” Twee jaar later startte ze met debatlessen in groep 8. “Mijn kinderen vonden het ontzettend leuk! Ze leerden dieper nadenken, hun argumenten goed onderbouwen en kregen meer zelfvertrouwen.” De school onderkende het belang en breidde het uit: inmiddels krijgen leerlingen vanaf groep 6 les in debatteren en is het structureel een werkvorm bij andere vakken.

Verplaats je in een andere mening

Een debat kent vaste regels. De leerkracht geeft eerst informatie over een bepaald thema vanuit verschillende perspectieven en geeft daarna de stelling. “We bedenken klassikaal argumenten vóór en tegen de stelling.” Daarna gaat de klas in drie groepen uiteen: voorstanders, tegenstanders en de jury. En ook al heb je zelf een heel andere mening: je moet je toch verplaatsen in argumenten voor of tegen. In groep 6 leren de kinderen argumenten onderbouwen, in groep 7 hoe je een betoog houdt en in groep 8 hoe je het debat samenvat. “We gaan ook in op overtuigingskracht en presentatie. De juryleden moeten constructief feedback geven, letten op samenwerking en of iedereen daadwerkelijk naar elkaar luistert. Het is best veel wat ze moeten kunnen,” lacht Conny.  

Spelregels

De stellingen variëren van ‘Dierentuinen moeten verboden worden’ en ‘Social media is alleen geschikt voor 16+’ tot actuele thema’s als vluchtelingenopvang en conflictsituaties. De stellingen bedenkt Conny. Sommige stellingen roepen meer emotie op dan andere. Hoe zorg je er voor dat het debat respectvol wordt gevoerd? “Er zijn duidelijke spelregels: de jury bepaalt wie de spreker is. Je mag niet schreeuwen, door iemand heen praten of op de persoon spelen, dan krijg je een tegenpunt.” Thomas Theloesen, locatiedirecteur van het Mozaïek, vult aan: “Wij zeggen: Je mag je eigen mening hebben, maar niet je eigen feiten erop na houden. Het is een interessante verkenning van hoe mensen anders denken en een manier om je uit je vaste overtuiging te halen.”

Nederlands kampioen

Debatteren is een vast onderdeel van het curriculum op school. Bij burgerschapsonderwijs, maar ook als werkvorm bij kennis van de wereld. “Daarin zijn we een voorloper”, meent Conny. Met debatteren leren de kinderen ontzettend veel. Ze somt op: spreekvaardigheid, inlevingsvermogen, omgaan met feedback, zelfreflectie, dieper nadenken. Kinderen krijgen meer zelfvertrouwen als ze voor een publiek hun standpunt durven te verwoorden. 

De school valt bij debattoernooien regelmatig in de prijzen, maar liefst vijf keer werden ze Nederlands kampioen. Conny: “Daar zijn we enorm trots op! We zijn een multiculturele school, veel ouders zijn niet opgegroeid in een democratische traditie. Die zien hun kind heel moedig op het podium staan, hun zegje doen. Sommigen zeiden: Ik wou dat ik dit vroeger had geleerd! Die bewuste keuze voor debatteren op school laat zien dat ieder kind daar heel goed in kan worden.” 

Luid applaus van de gemeenteraad

“Een tijd geleden raakten we onze gymzaal kwijt”, vertelt Thomas. “Een groep kinderen heeft toen een overtuigend betoog gehouden in de gemeenteraad over het belang van een gymzaal. Ze kregen luid applaus van de burgemeester, wethouders en raads-leden. En die gymzaal kregen we. Dat vergeten ze nooit meer. Dat is burgerschap in optima forma.” “Het leert je dat je niet machteloos bent”, vult Conny aan. “Je oefent in feite ook weerbaarheid: je legt je niet bij dingen neer, maar probeert met woorden invloed uit te oefenen.”

“We vullen hiermee het cultureel kapitaal van onze leerlingen aan met veel kennis en ervaring”, legt Thomas uit. “Met hun eigen charisma en overtuigingskracht durven ze het podium te pakken en te zeggen: “Dit is mijn standpunt.” 

IedereenDebatteert.nl

Op deze site staan meer dan 500 stellingen met lesmateriaal voor kinderen in het basisonderwijs, waar leerkrachten mee aan de slag kunnen in de klas. Ook zijn er trainingen voor leerkrachten: ‘Debat in de klas’ en ‘Debatteren Plus’ (voor plus-klassen).