'Een sterke leercultuur begint bij keuzes durven maken'

In heel Nederland zoeken scholen naar manieren om goed onderwijs te blijven geven terwijl de werkdruk stijgt en het lerarentekort voelbaar is. Veel teams worstelen: hoe bewaak je de kwaliteit als er steeds minder tijd en ruimte lijkt te zijn?

Op de Oranjeschool in Rotterdam-Zuid klinkt een ander geluid. Directeur Ralf van Iperenburg heeft geen vacatures, geen uitval door werkdruk en een team dat actief wil leren en groeien. De school is sinds augustus aspirant-expertiseschool binnen Ontwikkelkracht, dankzij haar sterke professionele leercultuur.

Een kleine school met grootse ambities

De bijna honderd jaar oude Oranjeschool staat midden in een diverse arbeiderswijk. “Daar heb je je als school toe te verhouden”, vertelt Ralf. Sinds 2019 geeft hij er leiding en vanaf het begin was zijn visie duidelijk: een school is zo sterk als haar lerende cultuur. “Alles valt of staat met het vermogen om jaarlijks beter te worden. Dat begint bij een stevig, gezamenlijk kennisfundament. Pas als dat staat, kun je excelleren.”

Een gezamenlijke kennisbasis

Toen Ralf startte, voerde hij met alle collega’s gesprekken: wat wil je leren, waar ligt je affiniteit en wat geeft jou plezier in je werk? Die gesprekken brachten twee dingen boven tafel: het team had nooit echt uitgesproken wat het gezamenlijk belangrijk vond, en collega’s bleken verrassend helder te weten waarin zij zich wilden ontwikkelen. Dat inzicht vormde de basis voor gerichte professionalisering. Leerkrachten volgden opleidingen tot gedrags-, taal-, reken-, jonge kind- en leesspecialist. Opvallend is dat Ralf zelf invalt wanneer medewerkers scholing volgen. “Als je een professionele leercultuur wilt, moet je bereid zijn er iets voor te doen. Bovendien houdt het mij scherp.”

Structuur die ruimte geeft

Een lerende cultuur gedijt het beste in een goede structuur. Daarom maakte Ralf één fundamentele keuze: de leerkracht geeft onderwijs, alle overbodige taken gaan eraf. Geen commissies meer, geen losse projecten en geen continue stroom aan mailbox-acquisitie. Ralf filtert alles bij ‘de poort’. “Dat maakt ons koersvast. Je kunt

niet alles doen, hoe leuk sommige dingen ook lijken. De belangrijkste taak is goed onderwijs geven en blijven leren.”

Ook de jaarplanning is zo ingericht dat drukke periodes voorspelbaarder zijn en piekbelasting beter te dragen is.

Een school zonder tekorten

Dat alles heeft effect. De Oranjeschool heeft geen vacatures. Leerkrachten kiezen bewust voor deze plek omdat ze hier inhoudelijk kunnen groeien, opleidingen kunnen volgen en mee kunnen denken over het onderwijs. “Je kunt hier carrière maken voor de klas”, zegt Ralf. “Leerkrachten hebben invloed op het onderwijs dat we vormgeven, en ze krijgen ruimte om zich te specialiseren. Het maakt ons onderwijs aantrekkelijk en toekomstbestendig.” Behoud vóór werving: het blijkt een succesformule.

Ontwikkelkracht: leren van en met andere scholen

Sinds augustus is de Oranjeschool aspirant-expertiseschool binnen Ontwikkelkracht, het landelijke programma dat scholen helpt werken aan een sterke leercultuur en evidence-informed onderwijs. De expertise die de Oranjeschool gaat delen, is gedragscultuur.

“Wij geloven in een warm maar streng klimaat”, zegt Ralf. “Leerlingen weten wat we verwachten en krijgen de rust om te leren. Die aanpak willen we ook aan andere scholen overbrengen.” Het eerste jaar wordt gebruikt om het traject te ontwikkelen: hoe leer je andere scholen iets wat bij jou vanzelfsprekend voelt?

Adviezen voor andere scholen

Elke verbetering begint in ieder geval bij durven kiezen, zegt Ralf. “Scholen doen vaak te veel tegelijk. Als je echt stappen wilt zetten, moet je prioriteiten stellen.” Daarbij hoort ook het besef dat cultuurverandering tijd kost: na een jaar is niets af, en ook na twee jaar niet. De Oranjeschool werkt al vijfenhalf jaar aan de gedragscultuur en blijft steeds bijschaven.

Daarnaast benadrukt Ralf het belang van voorbeeldgedrag. “Schoolleiders moeten laten zien dat zij zelf blijven leren, lezen en onderzoeken. Dat werkt door in het team en in de schoolcultuur.” Minstens zo belangrijk is een duidelijke structuur: ruimte voor leren ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om ruis wegnemen, taken herverdelen en helder organiseren wat prioriteit heeft.

Tot slot pleit de directeur voor leren van en met elkaar. “Kennisoverdracht hoort thuis bij de mensen die dagelijks voor de klas staan. Leerkrachten kunnen elkaar enorm versterken. Daar ligt de echte kracht van het onderwijs.” Wat het oplevert voor leerkrachten en leerlingen Een sterke leercultuur vraagt visie, lef en consequent keuzes maken, maar het resultaat is een school waar leerkrachten willen blijven, leerlingen tot leren komen en kwaliteit duurzaam is. Zo zijn de resultaten al jaren stabiel hoog op de Oranjeschool, terwijl dat eerder anders was. 

Uit een recent oudertevredenheidsonderzoek blijkt dat zowel het aanbod voor snel lerende kinderen als het welbevinden sterk is verbeterd. Volgens Ralf hangt dat nauw samen: “Hoe meer leerlingen leren, hoe gemotiveerder ze worden om verder te leren.” Dat is misschien wel het belangrijkste advies: investeren in je schoolteam en je leerlingen is de beste route naar toekomstbestendig en succesvol onderwijs. 

Congres Ontwikkelkracht 

Ontwikkelkracht biedt ondersteuning aan schoolteams in het primair en voortgezet onderwijs die het onderwijs duurzaam willen versterken. Voor scholen die meer willen weten over Ontwikkelkracht vindt op 21 januari 2026 het Congres Ontwikkelkracht plaats, in het Beatrix Theater in Utrecht. Aanmelden kan kosteloos via congresontwikkelkracht.nl