Leerlijnen zijn geen lesmethode

Met de komst van nieuwe kerndoelen ligt een oude reflex op de loer: we gaan de kerndoelen vertalen naar een nieuw systeem, herschrijven naar leerlijnen, wellicht naar een nieuwe methode, een nieuw dichtgetimmerd schema. Begrijpelijk, maar precies de verkeerde beweging. Want de kerndoelen geven juist zoveel ruimte om onderwijs te ontwerpen dat past. Bij de school, bij de kerndoelen en bovenal: bij de leerlingen.

Vanuit de kerndoelen worden er leerlijnen uitgewerkt. Heel handig, want die geven ons (meer) inzicht in het pad dat bewandeld zou kunnen worden. Zou. Kunnen. Worden… Leerlijnen zijn namelijk geen keurslijf. Ze geven een kader, een kompas. Ze geven aan wat leerlingen moeten kennen en kunnen, maar laten bewust open hoe je daar komt. Dat is geen gebrek aan duidelijkheid, maar een uitnodiging tot professioneel handelen.

Toch zie ik het vaak gebeuren. Scholen zoeken houvast en grijpen naar uitgewerkte leerlijnen alsof het voorschriften zijn. Ze willen zekerheid: als we dit volgen, doen we het goed. Maar die zekerheid is schijn. Wie een leerlijn één-op-één overneemt, ruilt ruimte in voor routine.

De bedoeling is juist dat scholen zelf keuzes maken. Dat ze kijken naar hun leerlingen, hun team, hun visie. Dat ze bepalen: wat vinden wij belangrijk, waar leggen wij accenten, hoe bouwen wij dit op? Leerlijnen kunnen daarbij helpen, maar alleen als voorbeeld. Niet als blauwdruk.

Dat vraagt iets anders van scholen. Minder volgen, meer ontwerpen. Minder uitvoeren, meer doordenken. Het betekent dat teams samen moeten bepalen wat kwaliteit is, in plaats van dat ze die uitbesteden aan een methode of schema. Dat is lastiger. Het kost tijd, gesprek en soms ook ongemak. Maar het is ook de enige manier waarop kerndoelen gaan leven in de praktijk. Zet de nieuwe kerndoelen en de uit te werken leerlijnen komend schooljaar dus op de agenda: structureel. Om te kijken op welke manier ze voor jullie school passend worden.

Wie de kerndoelen behandelt als een afvinklijst, mist de kern. Wie ze gebruikt als richting, creëert ruimte voor onderwijs dat past. En precies daar zit de bedoeling. 
Op naar een mooi nieuw schooljaar!

Maar voor nu wens ik jullie eerst een heerlijk zonnige zomervakantie toe!

Esther van der Knaap