Onderwijs en wetenschap hand in hand op de universitaire basisschool

De eerste universitaire basisschool opent in augustus 2027 haar deuren. De Radboud Universiteit en scholenkoepel Conexus uit Nijmegen starten een nieuwe basisschool in de wijk Dukenburg. De universitaire basisschool wordt een school waar onderwijs en wetenschap elkaar versterken. Kennis en onderzoek worden verbonden aan de praktijk van de nieuwe school. Onderwijsprofessionals, studenten en onderzoekers werken samen op deze school. 

“Op deze school brengen we wetenschap en praktijk samen zonder dat we de dagelijkse gang van zaken storen. Drie scholen van Conexus vormen de nieuwe basisschool. Dit zijn de Brede school Aldenhove, de Meiboom en Nutsschool Lankhorst. Daarnaast werken we samen met de lerarenopleiding van de Radboud Universiteit”, vertelt Eddie Denessen, hoogleraar onderwijs en sociale ongelijkheid aan de Radboud Universiteit. 

Geen proeftuin

De school wordt een plek waarin wetenschap en onderwijs elkaar versterken. Inzichten uit onderzoek op de school kunnen snel worden toegepast en zo kunnen ook de effecten op de leerlingen goed gevolgd worden. “Het wordt zeker geen proeftuin. We kunnen elke handeling uitleggen en beschrijven waarom we iets doen. Op de school merk je in eerste instantie ook niet dat er onderzoek plaatsvindt. Het is vooral een gewone school waar ook stagiaires rondlopen. Dat zijn vaak studenten van de opleiding van de Radboud Universiteit. Daarnaast wordt er lesgegeven door een team van onderwijsprofessionals. Die zijn gewoon goed in hun werk en moeten hun werk gewoon kunnen uitvoeren. We willen wetenschap en praktijk samenbrengen zonder dat we de dagelijkse gang van zaken op een school verstoren. Net als op een gewone school zijn er overleggen nadat de lessen zijn afgelopen en worden dan onderwijskundige zaken besproken. Als er onderzoek plaatsvindt, worden ouders en kinderen wel actief geïnformeerd. Net als op een gewone basisschool is er de keuze om een kind hieraan mee te laten doen”, verklaart Eddie. 

De wijk waar de school wordt gebouwd is niet een van de rijkste wijken van Nijmegen. Hier wonen kinderen met een sociale achterstand. “Er speelt sociale problematiek en er zijn soms achterstandsproblemen. Juist deze kinderen hebben hulp nodig. Wij willen helpen om de kansenongelijkheid te verkleinen. Dat is wel een uitdaging”, legt de hoogleraar uit. 

Vliegwielwerking

Alle leerkrachten zijn in dienst van Conexus.  Ze werken voor deze drie scholen of de andere 29 scholen van de stichting. Ze verhuizen zoveel mogelijk mee naar de nieuwe fusieschool. “We nemen de tijd om de universitaire basisschool goed voorbereid te starten. Er is daarom ook een behoorlijke aanloop zodat we straks rustig kunnen aanvangen. Binnen de Radboud Universiteit willen heel veel collega’s graag meewerken. Helpen in de praktijk is voor de wetenschapper een prachtige manier om de kloof tussen onderwijs en wetenschap te verkleinen. Soms bereikt kennis de praktijk niet en als we allemaal in een school samenwerken, dan is er een vliegwielwerking. De school heeft een onderwijsagenda en er is een wetenschaps-agenda. Door die twee te combineren hopen we relevante dingen in het onderwijs te verbeteren. We versterken elkaar”, aldus Eddie. 

In het onderwijs wordt op dit moment hard gewerkt aan nieuwe leerdoelen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat we nog steeds achterlopen en slecht scoren op het gebied van rekenen en schrijven. “Dat we hard moeten werken aan deze leerdoelen begrijp ik. Daar past ons onderzoek ook bij. We doen bijvoorbeeld onderzoek naar de effectiviteit van bepaalde instructievormen. Hoe kun je een leerling het beste laten leren? Uitkomsten kunnen een bijdrage leveren aan de verbetering van rekenen en schrijven”, vertelt de hoogleraar. 

Niet op schoot van de onderwijzer 

“Je kunt de universitaire basisschool een beetje vergelijken met een academisch medisch centrum. Daar worden ook mensen opgeleid en wordt onderzoek gedaan. Zowel de leraren, de schoolleiding en de onderzoekers hebben oog voor verbetering van de onderwijspraktijk. Scholen hebben al veel informatie over hun kwaliteit en er wordt op veel scholen al onderzoek gedaan. We moeten goed gaan nadenken over welke gegevens er al zijn en wat al bekend is uit onderzoek, voordat we nieuw onderzoek starten. De school heeft al een systeem van kwaliteitszorg en volgen de ontwikkeling van de leerlingen. Die gegevens geven al veel informatie over de school. Daarnaast is het belangrijk dat iedereen zich bij zijn of haar eigen specialiteit houdt. We willen als onderzoekers niet op de stoel van de leraar gaan zitten”, verklaart Eddie. 

“We gaan onderzoek doen waarin we de ontwikkeling van leerlingen volgen en de kwaliteit van het onderwijs in kaart brengen. Dat doen we zowel bij leerkrachten als bij de schoolorganisatie. Het onderzoek moet sterk praktijkgericht zijn en directe aanknopingspunten opleveren voor de leerkrachten en de school om kinderen zo goed mogelijk te ondersteunen in hun ontwikkeling. Een voorbeeld is het volgen van de leerprestaties op uiteenlopende gebieden van kinderen met verschillende sociaal-culturele achtergronden”, legt Denessen uit. 

Of er over jaren door heel Nederland universitaire basisscholen ontstaan is de vraag. Het vergt samenwerking en tijd. “Ik hoop dat er meerdere universitaire scholen komen. Zo kunnen we meer over onderwijs leren en samenwerken aan goed onderwijs. We worden overigens geen experimentele school. Wij willen het beste onderwijs voor leerlingen met een groot risico op achterstand, daarom hebben we ook gekozen voor een plek in de wijk Dukenburg in Nijmegen. Ons doel is die achterstand zoveel mogelijk weg te werken en ons onderwijs te verrijken door samenwerking en onderzoek”, besluit Eddie.