Stichting Lezen: ‘De lezende leraar maakt het verschil’

Kunnen een biologieles over het menselijk brein, een geschiedenisles over de Tweede Wereldoorlog en een les Nederlands iets met elkaar gemeen hebben? Als het aan Stichting Lezen ligt wel: ze kunnen allemaal krachtiger en rijker worden door de inzet van rijke teksten. “Lezen is een basisvaardigheid die álle leraren aangaat”, zegt Tamar van Gelder, directeur-bestuurder van Stichting Lezen. “De leraar maakt het verschil, ook als het gaat om effectief leesonderwijs.”

Onderwijs draait steeds meer om basisvaardigheden en lezen is daarvan misschien wel de meest fundamentele. Niet alleen voor het vak Nederlands, maar juist vakoverstijgend. “Een goede tekst helpt leerlingen om de wereld beter te begrijpen”, legt Tamar uit. “Dat geldt voor alle vakken. Denk aan hoe een roman als Hersenschimmen aansluit bij een les over neurologische verbindingen in je hersens, of hoe mythologische verhalen geschiedenislessen verdiepen. Lezen biedt context, empathie en verdieping.”
Effectief leesonderwijs gaat uit van wetenschappelijk bewezen aanpakken. Stichting Lezen ontwikkelde hiervoor in samenwerking met SLO een reeks bouwstenen. Op de platforms lezeninhetpo.nl en lezeninhetvo.nl vinden docenten, leraren en schoolleiders een schat aan kennis en inspiratie: van het opzetten van een rijke taal- en leesomgeving tot tips voor het kiezen van rijke teksten.

De lezende leraar: een voorbeeldfunctie Wie zelf leest, leest vaardiger. En wie vaardiger leest, is gemotiveerder om te lezen. Dat geldt voor leerlingen, maar net zo goed voor hun leraren. “Het is eigenlijk heel simpel,” verklaart Tamar. “Als leraar ben je een rolmodel. Als je zelf plezier beleeft aan lezen, kun je dat enthousiasme ook overbrengen op je leerlingen.”

En lezen is meer dan literatuur. “Een krant, een non-fictieboek, een goed artikel: alles draagt bij aan de ontwikkeling van leesvaardigheden”, benadrukt ze. “Belangrijk is wel dat leraren op de hoogte zijn van het actuele aanbod en weten hoe ze leerlingen kunnen prikkelen. Wie dat kan, helpt leerlingen aan meer kansen in het leven. Lezen vergroot empathie, welzijn en zelfs kansen op de arbeidsmarkt. Er is overtuigend onderzoek dat dat aantoont.”

Van leesdip naar leesritme

Juist in het voortgezet onderwijs dreigt vaak een leesdip. “We weten dat bij de overstap van primair naar het voortgezet onderwijs het leesgedrag van veel leerlingen verandert”, vertelt Tamar. “Daarom is het zo belangrijk om ook in het voortgezet onderwijs een levendige leescultuur te hebben.”

Een praktische eerste stap is de leescan die scholen direct kunnen doen via beide websites. “Daarmee krijg je als school inzicht: waar staan we nu? Welke stappen kunnen we zetten?” aldus Van Gelder. “De scan wordt mooi schematisch weergegeven en werkt als gesprekstarter voor het team en helpt om beleid op te bouwen.” De rol van schoolleiders is hierbij cruciaal. “Zorg dat er tijd, ruimte en middelen worden vrijgemaakt. En dat het onderwerp niet alleen bij de sectie Nederlands blijft liggen, lezen is iets voor het hele team.”

Hardnekkig enthousiast 

Wat vraagt het in de dagelijkse praktijk? “Volhouden”, zegt Tamar resoluut. “Blijf in drie vwo gewoon voor-lezen. Praat erover in de klas. Maak boeken zichtbaar. Lees zelf mee tijdens stille leestijd, in plaats van je administratie te doen. Hardnekkig enthousiast zijn, dat is de kunst.” Hou daarnaast oog voor meertaligheid op je school, vindt Tamar: “Laat leerlingen ook in hun thuistaal lezen. Dat versterkt hun algemene leesvaardigheid én de band met thuis. Wat je leest telt, in welke taal dan ook.”

Een rijk aanbod

Het aanbod is er: op lezeninhetvo.nl en lezeninhetpo.nl staan volop tips voor rijke teksten, praktische voorbeelden en inspirerende lessuggesties. Ook is er aandacht voor het opbouwen van een actuele collectie, het samenwerken met de bibliotheek en het inzetten van leesconsulenten.

Niet onbelangrijk: in de nieuwe kerndoelen basisvaardigheden krijgt lezen expliciet aandacht. De inspectie kijkt daar vanaf dit schooljaar ook actief op toe. “Scholen móeten hier dus echt mee aan de slag”, stelt Tamar. “En dat is mooi, want het loont. De lezende leraar maakt het verschil—voor de leerling van vandaag én de volwassene van morgen.”

Marieke Willems, docent biologie: 

“Ik las een stuk voor uit Hersenschimmen, toen ik in de klas aan de slag ging met hersenen en zenuwbanen. Literatuur maakt de soms droge stof voelbaar.”

Caroline Wisse, docent vmbo Nederlands: 

“De nut en noodzaak van lezen moet vanuit de docent komen. Die moet ook aangeven dat lezen niet per se ‘leuk’ hoeft te zijn. Word je boos van een verhaal, dan wil ik als docent weten waarom. Je mág emotie voelen tijdens lezen.”

Ewoud Kieft, historicus

“Mijn ervaring is dat ook juist non-fictie leerlingen over de grens kan trekken. Er zijn veel leerlingen geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld.”

Famke Weersma-Wink: 

“Iedereen voelt de urgentie om aan de slag te gaan. Vervolgens wordt er een training voor het hele team georganiseerd en dan blijkt dat de directeur tijdens die meeting in een andere meeting zit."

Zelf aan de slag?

Wil je met leesonderwijs op jouw school aan de slag? Bezoek lezeninhetpo.nl of lezeninhetvo.nl en doe de leesscan!