Waar verwondering begint, begint leren

Hoe geef je de nieuwe kerndoelen betekenis in de dagelijkse schoolpraktijk? Op SBO De Bloeiwijzer in Amstelveen zoeken ze het antwoord niet in een beleidsdocument. De school kiest voor een ervaring. Leren begint hier met verwondering. De redactie van PrimaOnderwijs kreeg een rondleiding.

Een groepje leerlingen loopt door het Bloeiseum. Het licht is gedimd. In de eerste ruimte liggen platte stenen alsof je een grot binnenstapt. Boven hun hoofd fonkelen kleine lichtjes. Leerlingen kijken om zich heen. Sommigen fluisteren, anderen wijzen naar de wand. Ze zijn aangekomen in de Wondergrot, het begin van een interactieve reis door het burgerschapsmuseum van De Bloeiwijzer. “Kinderen moeten zich eerst kunnen verwonderen”, zegt schoolleider Ronald Bouwman. “Daarna ontstaat nieuwsgierigheid. En nieuwsgierigheid vormt het begin van leren.” Het Bloeiseum is de meest zichtbare uitwerking van de visie van de school. Om te begrijpen waarom deze plek bestaat, doen we eerst een stap terug. 

De rode draad

Tijdens de rondleiding komt Bouwman steeds terug bij dezelfde gedachte: onderwijs moet zichtbaar zijn. Toen hij enkele jaren geleden begon met het verder vormgeven van de school, stelde hij zichzelf een eenvoudige vraag: wat moet een leerling op deze school meemaken? Het antwoord werd geen dikke beleidsnota. Bouwman koos voor een paar heldere uitgangspunten. “We proberen dingen simpel te maken”, zegt hij. 

Hij wijst naar drie principes die overal in de school terugkomen:

• Bespreekbaar maken is beheersbaar maken
• Zichtbaar maken
• Elke leerling is van iedereen

“Als iets niet bespreekbaar is, kun je er ook niet op sturen. En zonder zichtbaarheid blijft veel onduidelijk.”  De derde uitspraak – elke leerling is van iedereen – gaat misschien nog het verst. Verantwoordelijkheid ligt nooit bij één leerkracht. “Onderwijs is een teamsport. En kinderen voelen dat.”

Van visie naar praktijk

Op De Bloeiwijzer krijgt deze visie op leren concreet vorm. Het Bloeiseum speelt daarin een belangrijke rol. Leerlingen openen een kasteeldeur, lopen door een gang met teksten over kinderrechten en ontdekken later hoe de digitale wereld werkt. Even verderop ontmoeten ze wereldburgers uit het verleden en het heden. Elke ruimte raakt een ander onderdeel van burgerschap. In elke zone voeren leerlingen opdrachten uit. Als die lukken, verdienen ze kristallen voor de Wondergrot waar hun reis begon. Zo ontdekken leerlingen spelenderwijs wat burgerschap betekent en welke rol zij zelf in de wereld kunnen spelen. De thema’s die hier zichtbaar worden, lopen door in de hele school.

Het team in actie 

Later die ochtend schuiven enkele leerkrachten en onderwijsondersteuners aan bij een zogenoemde stand-up. Het is geen lange vergadering met een agenda en notulen, maar een kort overleg waarin het team stilstaat bij vragen die op dat moment spelen. Op tafel ligt een nieuw thema: het waterschap. Hoe maak je zo’n onderwerp begrijpelijk voor kinderen? Hoe sluit je aan bij hun belevingswereld en bij de nieuwe kerndoelen? De ideeën volgen elkaar snel op. Teamleden bespreken welke rol een waterschap heeft en hoe je waterbeheer zichtbaar maakt voor leerlingen, ook in hun eigen omgeving.

Bouwman luistert en stelt af en toe een vraag. “Wat willen we dat kinderen hier echt van meenemen?” Even wordt het stil. Daarna gaat het gesprek verder, scherper nu. Over Nederland als waterland. Over samenwerken. Over verantwoordelijkheid. Langzaam ontstaat een plan: hoe het thema terugkomt in lessen, gesprekken in de klas en ook in een route door het Bloeiseum. 

Nieuwe kerndoelen, nieuwe kansen

In heel Nederland bereiden scholen zich voor op de nieuwe kerndoelen. Voor veel teams roept dat vragen op: hoe geef je daar vorm aan in de praktijk? Bouwman verwijst daarvoor naar een model dat hij hoog heeft zitten. “Ik kom elke keer terug op mijn driehoekje”, zegt hij. “Wetenschap, pragmatiek en ethiek. Onderwijs moet kloppen vanuit kennis, uitvoerbaar zijn in de praktijk en aansluiten bij wat je kinderen wilt meegeven.”

Die gedachte zie je terug in de manier waarop De Bloeiwijzer met thema’s werkt. Onderwerpen zoals water-beheer, gezondheid of de digitale wereld verbinden verschillende vakken met elkaar. In het Bloeiseum en in de klas komen kennis, ervaringen en gesprekken over de samenleving samen. Leerlingen rekenen, schrijven, onderzoeken en discussiëren binnen één context. “Het is onze manier om leren betekenisvoller te maken”, aldus Bouwman. 

Overal voelbaar

Tijdens de rondleiding valt op dat de schoolvisie breed gedragen wordt. In lokalen, gangen en overlegmomenten keren dezelfde ideeën terug. Leerkrachten spreken 
over zichtbaar maken, over gezamenlijke verantwoordelijkheid en over het betrekken van leerlingen bij hun eigen leerproces. Veel leerlingen op De Bloeiwijzer hebben een extra ondersteuningsvraag. Tegelijkertijd ligt de uitstroom van de school hoog. Volgens Bouwman hangt dat samen met de manier van werken.

“Als je duidelijk maakt wat je doet en waarom je het doet, ontstaat er rust. Leerlingen begrijpen beter waar ze naartoe werken.” Dat zie je terug in kleine dingen in de klas. Tijdens een les rekenen bijvoorbeeld bespreken leerlingen eerst het doel van de opdracht. Wat ga je leren? Waarom is dat belangrijk? Nieuwsgierigheid aanwakkeren vormt daarbij de kern. “Uiteindelijk willen we dat al onze leerlingen Bloeiburgers worden”, besluit Bouwman. “Kinderen die nieuwsgierig blijven, die begrijpen hoe de wereld werkt en die weten dat zij daar zelf een belangrijk onderdeel van zijn.”