Waarom je niet bang hoeft te zijn voor AI in de klas

Moet je AI eigenlijk wel toelaten in het onderwijs? Volgens sceptici worden leerlingen er lui, minder creatief en minder kritisch van. “Dat is vaak angst”, vindt Ingrid Kuiken, docent Nederlands. Toch wijdde zij haar onderzoek aan de vraag hoe je AI effectief kunt inzetten in de klas. Het leverde haar de titel Nationaal Onderwijstalent 2024 op. 

Waarom koos ze voor dit onderwerp? Ingrid Kuiken: “Voor mijn afstudeeronderzoek van de lerarenopleiding vroeg ik mijn collega’s van de sectie Nederlands: waar hebben jullie behoefte aan? Richtlijnen voor het gebruik van AI in de klas. Het is vrij nieuw. Sommige docenten zijn huiverig, anderen experimenteren, maar twijfelen ook: is dit wel de goede manier?” 

Hoe kan AI leerlingen helpen?

Ingrid onderzocht wat er bekend is over AI in het onderwijs en sprak collega’s én leerlingen op het Niftarlake College in Maarssen, de school waar ze werkt. Ze hield groepsgesprekken, interviews en enquêtes. “Leerlingen blijken AI vooral te gebruiken als ze vastlopen of weinig tijd hebben. Ze hebben 
een druk leven met sport, huiswerk en bijbaantjes. Als je dan om half vijf aan je huiswerk begint en om half zes naar voetbal moet, dan moet het nú gebeuren.” Is de oorzaak dan luiheid, uitstelgedrag of een te krappe planning? “Wat mij opviel was dat veel leerlingen zeiden: ‘Soms loop ik vast bij het maken van mijn huiswerk en helpt AI mij weer op weg.’ Ze snapten de opdracht niet helemaal, hadden moeite om een beginzin te maken of begrepen moeilijke woorden niet. Leraren of ouders zijn niet altijd beschikbaar voor vragen, maar AI wel.” Dit inzicht deed haar beseffen: AI kan leerlingen over een blokkade heen helpen. “Bijvoorbeeld bij een schrijf-opdracht: een leerling kiest een onderwerp, maar niet hoe hij verder moet. Dan kan hij AI vragen: ‘ik 
wil iets schrijven over uitstervende dieren, geef me drie ideeën’. Hij wordt op weg geholpen, maar moet het verhaal verder zelf schrijven.”

Goede prompts leren schrijven

AI is niet meer weg te denken. Daarom is het belangrijk dat leerlingen leren hoe ze AI kunnen gebruiken én daarbij kritisch blijven nadenken. Hoe pakt ze dit aan? “In de brugklas leg ik uit wat AI is, maar benadruk ook dat elke zoekopdracht veel energie kost. Daarom is mijn boodschap: gebruik AI niet te pas en te onpas.” Daarna gaat ze met leerlingen in gesprek over de voor- en nadelen van AI. 

Twee dingen vindt ze essentieel: bronnen checken en goede prompts schrijven. “Leerlingen moeten checken of de informatie klopt bij een betrouwbare bron, geen Wikipedia.” Bij grammatica vroeg ze leerlingen om tien zinnen aan AI te vragen die ze konden ontleden. “Eén meisje gebruikte de prompt: ‘Schrijf 10 zinnen’. Toen schreef AI: ‘10 zinnen’. Heel grappig, maar óók effectief: zo leer je dat je AI meer context moet geven over wat je precies wilt.”

"Leerlingen moeten checken of de informatie klopt bij een betrouwbare bron, geen Wikipedia"

Signaalwoorden

Ingrid zet AI onder meer in bij leesvaardigheid. Leerlingen laten een tekst genereren waarmee ze oefenen met tekstverbanden, signaalwoorden en woordenschat. “Die onderdelen moeten ze in de prompt verwerken. Zo leren ze nauwkeurig formuleren én werken ze met een onderwerp dat ze zelf kiezen. Dat werkt vaak beter dan één tekst voor iedereen.” Zelf een recensie schrijven

Een ander voorbeeld is het schrijven van recensies in de tweede klas. “Een recensie moet aan bepaalde criteria voldoen. Leerlingen schreven eerst hun eigen recensie en vroegen AI om feedback. Daarna moesten ze voorbeelden van sterke en zwakke recensies opvragen en zelf benoemen waarom iets goed of slecht was. Zo blijven ze zelf nadenken en krijgen goede voorbeelden.”

Rol van de docent

De AI tools die ze Ingrid vooral gebruikt zijn ChatGPT, Copilot en Gemini. “Daar ben ik het meest mee bekend.” Op het Niftarlake College delen collega’s regelmatig tips voor creatieve werkvormen, lesideeën of toetsvoorbereiding. Ingrid gaf er een workshop aan collega docenten. Volgens haar verandert de rol van de docent niet wezenlijk door de komst van AI. “We helpen leerlingen nog steeds bij hun ontwikkeling: lezen, schrijven, communiceren. AI is gewoon een extra middel, net zoals er vroeger video bij kwam.”

Wel of niet straffen?

Is de vrees van veel docenten terecht dat leerlingen hun huiswerk gaan uitbesteden aan ChatGPT? “Dat heb ik een paar keer gehad”, vertelt Ingrid. “Ik herken het aan taalgebruik en moeilijke woorden die niet passen bij de leerling. Dan vraag ik: Ik denk dat je AI hebt gebruikt, waarom?” Als de leerling ontkent, vraagt ze gericht door: leg eens uit waarom je deze tekst of dit woord hebt gebruikt. “Soms blufte ik ook, als ik twijfelde”, lacht ze, “dan zei ik: ‘Ik heb hier onderzoek naar gedaan, ik zie dat het AI is’.” Leerlingen die AI zonder toestemming gebruiken, krijgen van haar geen onvoldoende. “Ik geloof niet
 in straffen op die manier. Na schooltijd laat ik ze terugkomen om de opdracht ter plekke te maken.” 

Zo kun je beginnen met AI: