Wat als leerlingen zélf bepalen wat ze willen leren?

Elk kind heeft een intrinsieke motivatie om te leren, die komt het beste tot uiting als een kind zélf mag bepalen wat hij wil leren. Daarom zijn er bij Agora onderwijs in de onderbouw geen vakken als Engels of natuurkunde, geen lesroosters, proefwerken en cijfers. Hoe werkt dit in de praktijk? En worden leerlingen zo wel klaargestoomd voor een vervolgstudie of werk? 

Agora is geïnspireerd door het Zweedse concept Kunskapsskolan, ‘gepersonaliseerd onderwijs’, vertelt Richard Coenen. Hij stond in 2014 aan de wieg van Agora Roermond en werkt daar al twaalf jaar als coach. Inmiddels zijn er 25 tot 30 Agora scholen bij gekomen in Nederland. Elke leerling mag zélf bepalen wat hij wil leren. Hoe werkt dat? 

Challenges 

Tara Kleuskens (14), leerling havo-4 op Agora Roermond, vertelt: “Toen ik van de basisschool kwam, wilde ik van alles leren. Je werkt aan je eigen challenges. 
Die van mij gingen over een boek schrijven, de carnavalsvereniging en Formule-1. De coach helpt je bij het maken van een stappenplan.” Challenges kunnen ook maak-opdrachten zijn: een vogelkooi maken, zelf een rapnummer schrijven of game ontwikkelen. 

Proactief 

Richard: “Als coach begin je met de vraag: waarom wil je dat weten of maken? In het begin hebben leerlingen als reden nog ‘leuk’, later hoor je ook redenen als ‘betekenisvol’ of dat het een probleem oplost.” De interesse van de leerling is het vertrekpunt. De challenge moet wel aan bepaalde eisen voldoen, volgens een beproefd concept van de Universiteit Leiden. Kernvakken worden subtiel verweven in de challenges. Leerlingen lezen een boek, kijken YouTube-filmpjes, interviewen experts of bezoeken bedrijven. Na de challenge geven ze een presentatie aan hun groep. De leerdoelen: samenwerken, informatie uitzoeken en presenteren. “We vragen een proactieve houding. Niet elke leerling heeft dat van nature, maar dit ontwikkelen ze in de onderbouw.” 

Verschillen met traditioneel onderwijs

Er zijn talloze verschillen met het traditionele onderwijs (zie kader). Bijvoorbeeld de ruime lokalen, waar vier coachingsgroepen (totaal 72 leerlingen) met hun coach zitten. Is dat niet erg druk? “Bij de onderbouw lijkt het soms net een dierentuin”, gniffelt Tara. Richard beaamt dat het ‘spelend leren’ voor wat meer rumoer zorgt. De gezamenlijke dagstart en de leespauze zorgen voor rust en structuur. “In de bovenbouw zijn de lokalen veel rustiger.” De leerlingen gaan tussen 9:00 en 15:00 uur aan de slag met hun challenges, individueel of in groepen. De onderbouw werkt niet met proefwerken en cijfers. Wel wordt er regelmatig formatief getoetst om de voortgang te bewaken. 

45 minuten per week wiskunde

In de bovenbouw is de opzet wat anders, omdat er ook wordt toegewerkt naar het eindexamen en diploma. Leerlingen kiezen een profiel met examenvakken. 
De vakken worden gegeven door een vakexpert, die één keer per week lesgeeft, 45 minuten. Dat betekent scherpe keuzes in het lesprogramma. “De vakexperts beginnen met de basis, maar de lessen zijn verder gericht op wat de leerlingen moeten weten voor het eindexamen”, licht Richard toe. In de bovenbouw zijn er wel proefwerken en cijfers. Huiswerk is beperkt tot de lesstof voor toetsen en eindexamen. De lessen zijn efficiënt, de leerlingen geconcentreerd, benadrukt hij. 

‘Snuffelstage op mijn twaalfde’

Er is ruime aandacht voor studie- en loopbaanoriëntatie. Tara: “In een restaurant zag ik mensen met een beperking werken, dat vond ik erg leuk. Ik verdiepte 
me daarna in de gehandicaptenzorg en kon via mijn netwerk een snuffelstage lopen bij een stichting. Ik was twaalf.” Meerdere snuffelstages volgden en 
ze interviewde mensen over hun werk. “Ik weet nu wat ik straks wil doen en welke studie ik nodig heb.” Niet alle klasgenoten zijn zo doelgericht als zijzelf, sommigen weten nog niet wat ze na school willen doen, geeft ze aan. 

Diploma

Wat zijn de leerresultaten? Gemiddeld haalt 80 à 85 procent hun diploma. Dat is enigszins onder het gemiddelde in Nederland (91% in schooljaar 2023/2024, cijfers Examenmonitor DUO). “Het varieert per schooljaar, bovendien hebben we kleine aantallen. Toen we slechts twee vwo leerlingen hadden was er één gezakt. Dat is 50 procent, dat drukt zwaar op de cijfers”, licht Richard toe. Agora Roermond wordt al twaalf jaar gevolgd door Jos Claessens, emeritus hoogleraar van de Open Universiteit. Richard: “Op cognitief gebied scoren Agora leerlingen gemiddeld, maar ze onderscheiden zich in proactiviteit. Ze zijn intrinsiek gemotiveerd, zelfstandiger en in groepen vaak initiatiefnemers. Dat zijn belangrijke vaardig-heden in de rest van je leven.” 

Claessens ontdekte ook dat Agora leerlingen na hun eindexamen minder vaak direct voor een vervolgstudie kiezen (63% tegenover 90% traditioneel onderwijs). Misschien niet zo vreemd, gezien de focus op persoonlijke ontwikkeling. “Onze leerlingen kiezen inderdaad vaker voor een tussenjaar om te werken of reizen.” En Tara? “Volgend jaar doe ik havo eindexamen, daarna ga ik twee vervolgstudies doen. Ik wil zo snel mogelijk aan het werk.”

Agora onderwijs onderbouw