De taalontwikkeling in de vroege kindertijd heeft invloed op de taalvaardigheid. En een goede taalvaardigheid is de basis voor een succesvolle schoolcarrière. Vroeg signaleren van taalproblemen is daarom belangrijk.

Tekst: Heleen de Bruijn

Taalontwikkeling bij jonge kinderen is het onderwerp van een vraag uit de zogenoemde Kennisrotonde van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). In deze Kennisrotonde komen vragen uit het onderwijsveld aan bod, die worden beantwoord aan de hand van wetenschappelijk onderzoek.
De exacte vraag luidde: Wat is het effect van vroegtijdige taalsignalering en taalondersteuning bij kinderen tot 6 jaar op hun leer- en schrijfvaardigheid later op de basisschool?
Maurice de Greef ging met deze vraag aan de slag. Hij is leerstoelhouder van de UNESCO Leerstoel Volwasseneducatie aan de Vrije Universiteit van Brussel. Daarnaast houdt hij zich bezig met laaggeletterdheid en taal.
Hij is ook ‘kennismakelaar’ bij de Kennisrotonde. “De Kennisrotonde slaat een brug tussen de onderwijspraktijk en wetenschappelijk onderzoek, dat niet altijd toegankelijk is voor onderwijsprofessionals. Iemand stelt een vraag vanuit zijn of haar eigen onderwijspraktijk en als kennismakelaar probeer ik op basis van literatuuronderzoek zo’n vraag te beantwoorden.”

Volgens De Greef zijn taalproblemen heel divers. “De ontwikkeling van taalvaardigheid bij kinderen heeft vaak te maken met een combinatie van factoren: bijvoorbeeld een beperking met zicht of gehoor, weinig taalstimulansen thuis en een schoolsysteem dat niet passend is, waardoor niet aan een specifieke behoefte van een kind tegemoet wordt gekomen. Op latere leeftijd kan dat resulteren in laaggeletterdheid. Dat betekent onder meer dat volwassenen taal niet goed kunnen gebruiken in het dagelijks leven, zoals bij eigen financieel beheer of bij een huisarts.”

Taalrijke thuisomgeving

Het verkorte antwoord op de vraag in de kennisrotonde luidt: Ouders kunnen geholpen worden een taalrijke thuisomgeving te creëren. Op tijd spraak- en taalproblemen aanpakken, verbetert de communicatievaardigheden van kinderen. Taalinterventies op jonge leeftijd kunnen daadwerkelijk voor betere taalvaardigheid, zoals lezen, zorgen. De Greef: “Studies tonen aan dat tijdige taalondersteuning goed is voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van een kind. Een kind dat niet taalvaardig is, kan meer op zichzelf zijn en minder contact met zijn leeftijdgenoten hebben. Een van de belangrijkste dingen is dat je school op een prettige manier kunt doorlopen, onder meer door goed contact met anderen. Als kinderen nog heel jong zijn, is een achterstand nog goed in te halen. Ouders kunnen daar veel aan doen, door voor te lezen, meer te praten met hun kind en het kind uit de dagen taal te gebruiken.”

Marleen Weggemans, preventief logopedist bij de GGD, geeft aan dat je taal op jonge leeftijd helemaal niet hoeft te trainen. “Dat gaat vanzelf. Door gewoon met je kind te praten en niet mee te gaan in babytaal, en door dingen met woorden te benoemen.”

Gelijke kansen

Volgens Maurice de Greef biedt taalondersteuning kinderen dezelfde kansen als hun leeftijdgenoten. “Het is belangrijk dat in een schoolperiode niet alle energie naar taal hoeft te gaan, dat is winst voor je schoolperiode. Laaggeletterdheid komt helaas nog veel voor. Er wordt in onze samenleving een groot appel gedaan op mensen, we zijn erg gericht op resultaten. Een toets of diploma nét halen, is al gauw goed genoeg. Maar daardoor krijgen kinderen te weinig ondersteuning.’

Voorlezen en praten met kinderen maakt hen taalvaardig

Bij vroege signalering van taalproblemen, al tussen 27 en 30 maanden, is het goed mogelijk om met taalondersteuning het tij te keren, zegt De Greef. “Het consultatiebureau of de kinderopvang zijn goede plekken om taalproblemen te signaleren. Maar de uitdaging is: er moet vaak over het kind al zoveel worden aangekaart en taalontwikkeling staat niet altijd voorop.”

Alarmbellen

Bij Marleen Weggemans gaan er alarmbellen rinkelen als kinderen op 2-jarige leeftijd nog geen zinnen met twee woorden kunnen maken. “Dat is ons belangrijkste screeningsinstrument om een taalontwikkelingsstoornis (TOS) te signaleren. En dat wil je het liefst zo snel mogelijk doen, want dan kun je al vroeg expertise inzetten en/of ouders adviezen geven over hoe ze hun kind kunnen helpen. Het kan namelijk ook zijn dat een kind niet goed hoort en daardoor in zijn taalgebruik achterblijft. In zo’n geval verwijzen we door naar een kno-arts.”

Weggemans stelde bovengenoemde vraag in de Kennisrotonde, maar is zelf geen leraar. “Ik ben erg geïnteresseerd in het onderwerp laaggeletterdheid en wil voorkomen dat mensen laaggeletterd worden. Vorig jaar bezocht ik een symposium over taal en gezondheid, waarbij Maurice de Greef één van de sprekers was. Ik stelde hem mijn vraag en hij verwees me naar de Kennisrotonde.
Hij zei dat hij deze vraag op die plek graag zelf zou beantwoorden.” Voor preventief logopedisten is het volgens Weggemans belangrijk duidelijk te maken wat hun rol is. “Want gemeenten kopen vaak een pakket preventieve logopedie in, terwijl ze dat niet per se hoeven te doen. Belangrijk is dus dat ik kan duidelijk maken, wetenschappelijk onderbouwd, waarom vroege screening van belang is voor goed lezen en schrijven op de basisschool. Met het antwoord van Maurice kan ik dat nog beter duidelijk maken.”

Het antwoord op haar vraag heeft Weggemans meteen gedeeld met de vakgroep preventief logopedisten (van elke regionale GGD één). "Het antwoord is voor ons eigenlijk niet nieuw, maar door de wetenschappelijke onderbouwing sterkt het ons wel in de manier waarop we bezig zijn."

Heb jij ook een vraag waarop je een wetenschappelijk gefundeerd antwoord wilt krijgen?
Stel hem op Kennisrotonde.nl. De Kennisrotonde is een uniek loket voor de beantwoording van vragen uit het onderwijs met kennis uit onderzoek.
Initiatief van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).
https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/taalontwikkeling-en-de-invloed-op-de-taalvaardigheid-bij-kinderen

Dit artikel is verschenen in PrimaOnderwijs nr. 1 'De basis op orde'.

De nieuwste artikelen wekelijks in je mail? MELD JE AAN voor de PrimaOnderwijs nieuwsbrief.

 

Reacties niet mogelijk

LEES MEER OVER

taalvaardigheid

Blijf op de hoogte

Meld je aan voor de PrimaOnderwijs nieuwsbrief

PrimaOnderwijs nieuwsbrief

Ontvang één keer per week de nieuwste artikelen van PrimaOnderwijs in je mail!



Privacy Statement is van toepassing

PrimaOnderwijs.nl maakt gebruik van cookies

Wij vragen uw akkoord voor het gebruik van cookies op onze website. Sommige cookies plaatsen we altijd om de website goed te laten werken. Ook plaatsen we altijd een cookie om volledig anoniem het gebruik van onze website te analyseren. Onze website maakt van meer cookies gebruik die niet noodzakelijk zijn, maar wel nuttig. Zodat u bijvoorbeeld berichten kunt delen op social media. Door op 'Akkoord' te klikken ga je akkoord met het plaatsen van deze cookies. Meer informatie is beschikbaar in ons cookiebeleid.

OK Toestaan Weigeren Lees voor meer informatie onze privacyverklaring privacy » Privacy- en cookiebeleid